Nếu có dịp xuyên Việt, thay vì Quốc lộ 1 hoặc cao tốc, bạn thử chọn theo đường Hồ Chí Minh, được xây dựng trên con đường Trường Sơn Đông năm xưa nhen. Cung đường vắng vẻ uốn cong theo những tán cây xanh mướt, mát mẻ, thảm nhựa chạy băng băng. Ngược dòng thời gian về những năm tháng oai hùng, nói về đường Trường Sơn, chỉ có thể khẳng định rằng đó là con đường của khí phách anh hùng đất Việt, của sự quyết tâm, lòng dũng cảm và khát khao giành độc lập. Từ quyết định lịch sử mang tầm chiến lược năm 1959 đến khúc ca khải hoàn năm 1975 là 16 năm hy sinh gian khổ nhưng ý chí quyết thắng, niềm tin và sự lạc quan chưa bao giờ vơi trên con đường kỳ diệu này.
Đường Hồ Chí Minh đoạn qua miền Trung.
1. Lịch sử Đoàn 559
Đầu năm 1959, Bộ Chính trị, BCH TƯ Đảng và Chủ tịch Hồ Chí Minh đã đề ra chủ trương mở con đường bí mật từ miền Bắc xuyên qua dãy Trường Sơn để chi viện binh lực cho cách mạng miền Nam. Ngày 5/5/1959 Thượng tá Võ Bẩm được giao nhiệm vụ làm làm Trưởng đoàn kiêm Chính ủy, tổ chức “Đoàn công tác quân sự đặc biệt” để mở đường, vận chuyển hàng quân sự vào chiến trường, đưa đón cán bộ, bộ đội, chuyển công văn, tài liệu giữa 2 miền Nam – Bắc. Ngày 19/5/1959, Tổng Quân ủy, Bộ Quốc phòng ra Chỉ thị thành lập “Đoàn công tác quân sự đặc biệt” (cấp Trung đoàn). Ngày 12/9/1959, Bộ Quốc phòng ra quyết định số 446/QĐ chính thức thành lập “Đoàn công tác quân sự đặc biệt” phiên hiệu là “Đoàn 559”. Thời gian đầu có khoảng 500 cán bộ chiến sĩ phiên vào Tiểu đoàn 301 và các bộ phận khác, Thượng tá Võ Bẩm làm Đoàn trưởng. Ngày 3/4/1965 Đoàn 559 được nâng cấp lên tương đương Quân khu, gọi là Bộ Tư lệnh 559 với một hệ thống hậu cần tự chiến đấu, tự xây dựng một cách hoàn chỉnh. Ngày 29/7/1970 đổi tên thành “Bộ Tư lệnh Trường Sơn”, còn gọi là Bộ đội Trường Sơn. Sau này, ngày ra đời của Đoàn 559 – 19/5/1959 – được xem là ngày truyền thống của Đoàn 559 – Bộ đội Trường Sơn – Đường Hồ Chí Minh.
Bộ Tư lệnh Trường Sơn gồm 5 lực lượng chính là Ban chỉ huy toàn tuyến, Lực lượng vận tải (làm nhiệm vụ vận chuyển hàng hóa, vũ khí, khí tài), Lực lượng công binh (khảo sát, mở đường, rà phá bom mìn), Lực lượng thông tin (kết nối và duy trì mạch thông tin liên lạc xuyên suốt giữa các đơn vị), Lực lượng xăng dầu (vận chuyển, lưu trữ xăng dầu phục vụ chiến đấu).
Đường Trường Sơn năm xưa nay được kéo dài đến tận đoạn cuối Cà Mau.
2. Chuyến hàng đầu tiên
Sau khi có quyết định thành lập Đoàn 559, ngày 13/8/1959 Tiểu đoàn 301 – đơn vị đầu tiên của Đoàn 559 – từ Khe Hó (Vĩnh Linh, Quảng Trị) thực hiện chuyến hàng đầu tiên vượt Trường Sơn; mất 8 ngày đêm vượt núi cao, sông sâu, dưới tầm ngắm của các đồn bốt địch để đến chiến trường Trị Thiên, mang theo 20 khẩu tiểu liên, 20 khẩu súng trường MAS-36, 10 thùng đạn giao cho Liên khu 5 ở phía Bắc khu vực A Sầu, A Lưới (Khe Sanh).
3. Con đường của tình đoàn kết Việt – Lào
Đường Trường Sơn không chỉ được xây dựng trên lãnh thổ Việt Nam. Từ năm 1960, khi Mỹ thực hiện chiến lược “Chiến tranh đặc biệt”, tuyến đường vận tải phía Đông dãy Trường Sơn (trên đất Việt Nam) bị đánh phá ác liệt. Do vậy, từ năm 1961, Đoàn 559 đã song song chuyển hướng mở đường vận tải sang phía Tây Trường Sơn (trên đất Lào) với sự đồng ý của Đảng Nhân dân Cách mạng Lào. Đây là nghĩa cử cực kỳ cao quý của người anh em Lào đối với nước ta. Bà con các bộ tộc Lào đã góp công, góp của, di dời nhà cửa, nương rẫy để lấy đất mở đường, đảm bảo con đường mới “gần nhất, dễ đi nhất”. Về phía ta, việc sử dụng cùng lúc 2 tuyến đường vận tải Đông và Tây Trường Sơn đã phá được thế độc đạo trong việc vận chuyển. Hơn nữa, đó còn là bước đệm chuyển từ con đường vận tải thô sơ bằng sức người, chỉ gùi, cõng hàng; chuyển sang mở đường dùng cho phương tiện thô sơ, bước đầu làm đường cho cơ giới hoạt động. Tính đến năm 1975, tuyến đường Đông và Tây Trường Sơn đã đi qua 20 tỉnh của 3 nước Việt Nam, Lào, Campuchia. Tổng chiều dài tuyến chi viện chiến lược này hơn 20.000km với 216 con đường.
Cầu Đăk Rông (Hướng Hóa, Quảng Trị) là một trong các trọng điểm của di tích. Đường Hồ Chí Minh Đông Trường Sơn đoạn cầu Đăk Rông đi A Lưới được xây dựng vào năm 1973 và đưa vào sử dụng cuối năm 1974.
4. Xẻ dọc Trường Sơn đi cứu nước, mà lòng phơi phới dậy tương lai
(Trích bài thơ “Theo chân Bác” của nhà thơ Tố Hữu)
Ngày đó, để vào chiến trường B2 (Nam bộ), bộ đội ta phải đi bộ mất khoảng 6 tháng trên quãng đường khoảng 1.500km – quá hao tổn sức người và sức của. Ngày 9/8/1964, Bộ Chính trị quyết định mở đường cơ giới chiến lược từ thị trấn Lạt, huyện Tân Kỳ, tỉnh Nghệ An (địa danh trước sáp nhập 2025), kéo dài tới huyện Châu Thành, tỉnh Sông Bé (sau này là Bình Phước). Đây là con đường chắc chắn phải thực hiện.
Điểm Km0 trên đường cơ giới chiến lược Đông Trường Sơn, hiện tại Tân Kỳ (Nghệ An).
Trong 16 năm từ 1959-1975, từ những con đường mòn sơ khai trên dãy Trường Sơn có từ thời kháng chiến chống Pháp, các lực lượng đã xây dựng tuyến vận tải chiến lược đường Hồ Chí Minh, gồm đường bộ từ Tân Kỳ (Nghệ An) đến Lộc Ninh (Bình Phước) gần 17.000km, chia thành 5 trục dọc men theo dãy Trường Sơn, 21 trục ngang nối với các địa bàn chiến lược, hệ thống đường vòng tránh; đường giao liên hơn 3.000km, đường ống dẫn xăng dầu dài gần 1.400km; đường thủy hơn 500km trên các con sông để vận chuyển bằng tàu thuyền, hoặc thả gạo và xăng dầu theo dòng chảy của các con sông rồi dựng rào lưới cuối nguồn để thu về; đường thông tin liên lạc, các quân khu, cung trạm, binh trạm, kho tàng, bến bãi, trạm bảo dưỡng…
Mạng lưới đường chiến lược Trường Sơn giai đoạn 1965-1975.
Tính riêng thời gian đầu sau 4 năm thành lập (1959), Đoàn 559 đã vận chuyển 4.400 tấn vũ khí, đạn dược, đưa hơn 31.000 cán bộ chiến sỹ vào Nam. Tất cả chỉ bằng cách gùi, thồ, vác, dùng xe đạp, ngựa, voi và cả sức người đi bộ. Trong quá trình mở đường, hễ địch phát hiện và đánh phá ngả này thì ta lập tức mở ngả khác, trục ngang, trục dọc chằng chịt đan nhau rồi lại nối vào đường chính. Nhờ vào tuyến đường đặc biệt này, đã chi viện cho chiến trường miền Nam hơn 1,5 triệu tấn hàng hóa, 5,5 triệu tấn xăng dầu; đưa hơn 1,1 triệu lượt cán bộ chiến sĩ vào chiến trường; đưa hơn 650.000 cán bộ chiến sĩ từ chiến trường về hậu phương, trong đó có hơn 310.000 thương, bệnh binh. Đồng thời tuyến đường này còn giúp đảm bảo chi viện đắc lực cho chiến trường Lào và Campuchia.
Tuyến đường huyền thoại này được xây dựng bằng một sự hy sinh không kể xiết của toàn quân và dân ta. Trên đường Trường Sơn, Mỹ đã ném xuống hơn 7,5 triệu quả bom mìn, hàng triệu quả mìn, tính ra khoảng 1 triệu tấn đã tàn phá nơi đây. Ta đã san lấp 78.000 hố bom ném vào mặt đường, phá hơn 2 vạn quả bom nổ chậm và bom từ trường, hơn 85.000 quả mìn. Khối lượng đất đã đào gần 30 triệu m3, làm 16.000km đường cơ giới, 3.082km đường ống xăng dầu, 10.000km đường dây thông tin… Thế nhưng, gần 20.000 cán bộ chiến sĩ đã hy sinh, hơn 32.000 thương bệnh binh. Đây quả thật là con đường vận tải quân sự vượt trội về độ dài, thời gian sử dụng, sự gian khổ, tính ác liệt và cả hiệu quả to lớn mà nó đem lại.
Hoàng hôn trên đường Hồ Chí Minh đoạn qua Cà Mau.
5. Đường Hồ Chí Minh ngày nay
Ngày 5/4/2000, tại bến phà Xuân Sơn, huyện Bố Trạch, tỉnh Quảng Bình (sau sáp nhập 2025 là xã Phong Nha, tỉnh Quảng Trị) chính thức khởi công dự án nâng cấp và xây dựng lại tuyến đường Hồ Chí Minh. Con đường dài 3.183km nối nhiều tỉnh thành trên cả nước, từ Pắc Bó (Cao Bằng) đến Đất Mũi (Cà Mau), trong đó tuyến chính dài 2.499km, nhánh phía tây dài 684km. Đi qua 22 tỉnh thành (trước đây là 28 tỉnh thành) gồm: Cao Bằng, Thái Nguyên (gồm Bắc Kạn và Thái Nguyên), Tuyên Quang, Phú Thọ (Phú Thọ, Hòa Bình), Hà Nội, Thanh Hóa, Nghệ An, Hà Tĩnh, Quảng Trị (Quảng Bình và Quảng Trị), Huế, Đà Nẵng (Đà Nẵng và Quảng Nam), Quảng Ngãi (Kon Tum), Gia Lai, Đắk Lắk, Lâm Đồng (Đắk Nông), Đồng Nai (Bình Phước), Tp. Hồ Chí Minh (Bình Dương), Long An (Tây Ninh, Long An), Đồng Tháp, Cần Thơ, An Giang (Kiên Giang), Cà Mau (Bạc Liêu, Cà Mau).
Cột mốc đánh dấu điểm cuối đường Hồ Chí Minh tại Cà Mau (hiện nằm trong Khu du lịch Mũi Cà Mau) ghi con số Km2436 (vì chỉ tính nhánh chính của tuyến đường).
Đường Trường Sơn – Đường Hồ Chí Minh đã được xếp hạng là Di tích quốc gia đặc biệt theo Quyết định 2383/QĐ-TTg ngày 9/12/2013.
- Đọc thêm: Bến Lộ Diêu và huyền thoại tàu không số
- Vũng Rô và huyền thoại tàu không số
- Bến tàu không số Vàm Lũng (Cà Mau) – Điểm cuối đường Hồ Chí Minh trên biển
-Việt An-
| Vui lòng trích nguồn: "An Hằng's blog" khi đăng lại bài của blog này. Cảm ơn các bạn! |
[…] Đọc thêm: Đường Hồ Chí Minh – con đường huyền thoại xuyên dãy Trường Sơn […]
[…] Đọc thêm: Đường Hồ Chí Minh – con đường huyền thoại xuyên dãy Trường Sơn […]