Địa đạo Vịnh Mốc (Quảng Trị) – sức sống từ lòng đất

No comments
Lượt xem: 18

Đến vùng đất hoa lửa Quảng Trị, có một địa chỉ khắc họa đậm nét tinh thần chiến đấu ngoan cường, bất khuất của dân ta trong cuộc kháng chiến chống Mỹ cứu nước. Mời bạn về với địa đạo Vịnh Mốc, một trong số rất ít những hệ thống địa đạo đặc sắc của nước ta. Đây là một phần của cụm di tích quốc gia đặc biệt “Địa đạo Vịnh Mốc và hệ thống làng hầm Vĩnh Linh” theo Quyết định số 2408/QĐ-TTg ngày 31/12/2014.

Có hàng trăm chiếc hầm chữ A được xây dựng trên mặt đất.

Địa chỉ: Địa đạo Vịnh Mốc thuộc thôn Vịnh Mốc, xã Cửa Tùng, tỉnh Quảng Trị, cách thành phố Đông Hà (cũ) khoảng 38km. Đường đến Vịnh Mốc khá đẹp, từ di tích lịch sử cầu Hiền Lương có 2 hướng để đến đây. Nếu đi theo đường ĐT573 thì khoảng 13km, tuyến này đi giữa những cánh đồng, thôn xóm và có đoạn ngang qua Rú Lịnh (trong tiếng Quảng Trị, “rú” cũng có nghĩa là “rừng”). Nếu đi theo đường quốc phòng (đường du lịch ven biển) thì khoảng 17km, xa hơn nhưng bù lại trên quãng đường được ngắm biển Cửa Tùng – một trong những bãi biển đẹp nhất của Quảng Trị, Rú Đưng và còn có thể nhìn thấy đảo Cồn Cỏ lờ mờ phía xa.

Con đường dọc “làng hầm” nằm dưới những hàng tre xanh mát đậm màu làng quê Việt. 

1. Mẹ đào hầm từ lúc tóc còn xanh

Câu chuyện xây dựng địa đạo bắt nguồn từ việc Mỹ thực hiện chiến tranh phá hoại miền Bắc năm 1964. Từ năm 1954, sau khi vĩ tuyến 17 được lấy làm ranh giới tạm thời phân chia 2 miền Nam Bắc thì Vịnh Mốc cũng trở thành một vùng đất có ý nghĩa cực kỳ quan trọng. Đây không những là tiền đồn của miền Bắc, cửa ngõ vào miền Nam, mà còn cách đảo Cồn Cỏ chỉ khoảng 28km nên rất thuận tiện cho việc chi viện bảo vệ đảo khi cần. Chính vì thế, từ năm 1964, cùng với việc dựng lên “Sự kiện vịnh Bắc bộ” vào ngày 5/8/1964 để phát động cuộc chiến tranh phá hoại miền Bắc, Mỹ đã đưa Vĩnh Linh vào tầm ngắm, trở thành mục tiêu đánh phá hàng đầu. Từ 1965, Mỹ sử dụng cả không quân, hải quân với súng ống từ các căn cứ Cồn Tiên, Dốc Miếu bắn phá ác liệt các địa phương dọc biển Cửa Tùng và đảo Cồn Cỏ.

Với tinh thần “một tấc không đi, một ly không rời”, quân và dân Vĩnh Linh vẫn bám chặt vùng đất này. Tuy nhiên, chiến tranh ác liệt, bom đạn khắp nơi nên cấp trên ra quyết định “Quân sự hóa toàn dân, công sự hóa toàn khu vực”. Từ giữa năm 1965, những nhát cuốc đầu tiên đã bổ vào lòng đất dưới sự hướng dẫn của Đồn Công an vũ trang 140 đóng trên địa bàn, bắt đầu hình thành ngôi làng địa đạo. Ban đầu chỉ là hệ thống hầm đào, giao thông hào, trận địa, các điểm chốt dọc bờ biển và hầm trú ẩn các loại: hầm chữ A, chữ L, hầm bằng, hầm trong nhà, dọc đường, nơi sản xuất… Tất cả đều được nối với nhau thành một hệ thống chằng chịt.

Ngoài địa đạo dưới lòng đất, Vịnh Mốc còn có hệ thống giao thông hào chằng chịt trên mặt đất.

Càng về sau, bom đạn ác liệt đe dọa sự an toàn nên Chi bộ Vịnh Mốc quyết định thay đổi phương án lần nữa, phải đào địa đào thay vì chỉ là hệ thống hầm hào lộ thiên. Điạ điểm được chọn là quả đồi đất đỏ bazan nằm phía Nam của làng, sát mép biển. Lúc 7h ngày 25/7/1965 Chi ủy viên Chi bộ thôn Vịnh Mốc – đồng chí Ngô Trạn – khai cuốc, mở đầu cho công cuộc đào địa đạo. Ngoài đồng chí Ngô Trạn chỉ huy, còn có các đồng chí Hồ Văn Triêm, Nguyễn Hứa, Lê Hồng Trí Và Hồ Xuyên được giao đào thử nghiệm. Đồng thời, đồng chí Lê Xuân Vi – Đồn trưởng Đồn Công an vũ trang 140 lúc bấy giờ – cũng đồng chỉ huy một múi khác. Cụ Lê Xuân Vi đã tự phác thảo bản đồ đường hầm theo hướng Đông –  Tây, bắt đầu đào từ phía biển rồi tiến dần vào đất liền. Hướng đi của địa đạo được thiết kế tỉ mỉ từ đường giao thông hào phía trên, qua các lán trại, hầm rồi mới xuống địa đạo để đảm bảo tính an toàn tuyệt đối. Như vậy nếu bị ném bom cũng chỉ phá được một phần hầm bên ngoài, còn phần lõi sẽ được an toàn.

Hiện nay, hướng tham quan đi vào cửa hầm này và đi ra bằng cửa hầm khác.

Vừa chiến đấu, vừa sinh hoạt, vừa đào hầm nên để đảm bảo tiến độ, địa đạo được đào theo nhiều hướng cùng lúc. Lợi thế của Vịnh Mốc là nằm cạnh biển, nên số đất đá vừa đào được sẽ đổ ra mép biển, khi thủy triều lên sẽ cuốn đất đá đi luôn, đảm bảo bí mật của quá trình xây dựng. Chỉ bằng cuốc xẻng, vỏ bom, vỏ đạn thô sơ, khối lượng đào khoảng 0.45 m3/ngày, và hơn 600 ngày từ 1965 đến 1967, địa đạo Vịnh Mốc đã hình thành với tổng chiều dài hơn 2km, trong đó phần đường hầm khoảng 1044.77m (chưa kể các ngách).

Cửa hầm thông thẳng ra sát mép biển.

2. Nơi hầm tối là nơi sáng nhất

Hệ thống địa đạo Vịnh Mốc chia làm 3 tầng sâu xuống lòng đất và thông với nhau: Tầng 1 cách mặt đất 8-11m, dài 406.34m; tầng 2 sâu 11-15m, dài 508.08m; tầng 3 sâu 20-23m, dài 130,35m. Các tầng này không nằm chồng lên nhau mà chia thành các hướng khác nhau.

Đặc biệt, ở tầng 2 địa đạo có hội trường với sức chứa 50-60 người để làm nơi họp hành, xem phim, biểu diễn văn nghệ.

Có 13 cửa ra vào được đánh số từ 1-13, trong đó 6 cửa thông lên đồi, 7 cửa thông ra hướng biển; hiện nay có 7 cửa đã đóng vì lý do an toàn. Cửa nằm chếch theo hướng gió để đảm bảo thông thoáng và được ngụy trang kín đáo. Các cửa hầm hiện nay đều có cột và vách gỗ, thêm lớp gạch đỡ để chống sập và sụt lở. Ngoài cửa hầm để lấy thoáng thì còn có 3 giếng thông hơi nối thẳng lên mặt đất.

Đường hầm dạng vòm cao khoảng 1.7-1.8m, rộng 0.8-1.2m. Dọc đường cứ cách khoảng 3-5m được khoét lõm sâu vào trong vách, tạo thành các ngách nhỏ rộng khoảng 3m, đủ chỗ cho gia đình từ 2-4 người sinh hoạt. Trong lòng địa đạo cũng có các công trình công cộng như nhà hộ sinh, trạm phẫu thuật, trạm xá, nhà trẻ, nhà thông tin, bếp Hoàng Cầm, 3 giếng nước sâu 7-9m, nhà vệ sinh… Ngoài ra còn có kho vũ khí đạn dược, lương thực, cơ quan chỉ huy…

Một ngách nhỏ trong đường hầm. 

Bình quân mỗi người dân Vĩnh Linh phải gánh hơn 7 tấn bom và 10 quả đại bác nhưng sức sống từ lòng đất thì vẫn mạnh mẽ. Trong những năm tháng chiến tranh, có 17 em bé đã ra đời dưới địa đạo. Vịnh Mốc cũng đã tiếp tế 1150 tấn hàng hóa, vũ khí cho Cồn Cỏ và 3350 tấn cho miền Nam.

Giếng thông hơi ở địa đạo Vịnh Mốc.

3. Đất quê ta mênh mông

Nếu biết con số thật sự về hệ thống địa đạo ở đây, có lẽ ai cũng sẽ bất ngờ. Trên toàn huyện Vĩnh Linh, tỉnh Quảng Trị (cũ), có 114 địa đạo lớn nhỏ với tổng chiều dài gần 42km, 91.840 hầm lán, gần 2100km giao thông hào; tổng khối lượng đất đá hơn 3.7 triệu m3, tương ứng 7.518.540 ngày công. Sâu dưới lòng đất là những “làng hầm”, nơi đã che chở, ươm mầm cho tinh thần bám đất giữ làng, bất khuất, quật cường, chiến đấu chống quân xâm lược. Di tích quốc gia đặc biệt Địa đạo Vịnh Mốc và Hệ thống làng hầm Vĩnh Linh phân bố hầu khắp các khu vực của huyện Vĩnh Linh cũ. Ngoài Vịnh Mốc, ở đây còn có các cụm địa đạo sau:

  1. Hệ thống địa đạo Hiền Dũng: Thuộc địa phận thôn Hiền Dũng, xã Vĩnh Hòa, huyện Vĩnh Linh (cũ), nay là xã Vĩnh Hoàng, tỉnh Quảng Trị. Bao gồm 2 địa đạo:
  • Địa đạo Ban Chỉ huy Công an nhân dân vũ trang khu vực Vĩnh Linh: có chiều dài khoảng 1.540m, bao gồm 18 cửa lên xuống, 15 giếng thông hơi, nay chỉ có cửa số 1 (ở gần khe Cầu) còn nguyên vẹn.
  • Địa đạo Thông tin Công an nhân dân vũ trang khu vực Vĩnh Linh: có 8 cửa lên xuống và 10 giếng thông hơi. Hiện nay, chỉ còn cửa số 1, 2, giếng thông hơi số 4 (tầng 1). Tổng chiều dài của toàn bộ địa đạo này là 761m (bao gồm cả phần hiện trạng và phần giả định).
  1. Hệ thống địa đạo Hương Nam, Troong Môn – Cửa Hang, thôn Roọc và các địa đạo Hải Quân: Thuộc địa phận xã Trung Nam, huyện Vĩnh Linh (cũ), nay là xã Vĩnh Hoàng, tỉnh Quảng Trị. Bao gồm các địa đạo:
  • Địa đạo Hương Nam: thuộc thôn Hương Nam, đường hầm còn tương đối nguyên vẹn, chạy theo hình vòng cung, dài gần 134m, gồm có 2 cửa, một giếng thông hơi và 2 nhánh rẽ.
  • Hệ thống địa đạo Troong Môn: nằm sát bờ biển, tổng chiều dài 170,6m, gồm 5 cửa, trong đó, có 3 cửa thông lên đồi và 2 cửa thông ra biển, với 4 tuyến chính.
  • Địa đạo Cửa Hang: do địa đạo được đào sát bờ biển nên qua thời gian, dưới sự tác động của thủy triều, nhất là vào mùa mưa lũ nên lòng đường hầm có đoạn đã bị cát biển bồi lấp hết ¼. Trục đường hầm chạy theo hướng Đông – Tây, có 2 cửa. Hiện trạng, cửa số 1 mở ra hướng Đông, cao 1,05m, rộng 1,2m; cửa số 2 mở hướng Tây, cao 1,25m, rộng cửa 1,2m.
  • Địa đạo thôn Roọc: chạy theo hướng Đông – Tây, lệch Bắc, có chiều dài 141,1m, cao từ 1,1 – 1,9m, rộng  từ 0,8 – 1,1m. Địa đạo có 2 cửa (cửa số 1, cửa số 2). Nhìn tổng thể, đường hầm địa đạo giống hình chữ Y, với một trục chính và một nhánh rẽ, chia thành 2 tuyến.
  • Các địa đạo Hải Quân: gồm có 4 địa đạo nằm về phía Tây Nam của thôn Roọc, hai bên trong của hai quả đồi dạng bát úp. Các tiểu đạo này nằm gần nhau trong vòng bán kính 50m, đặt tên là Địa đạo Hải quân 1, 2, 3, 4.
  1. Hệ thống địa đạo Mũi Si, địa đạo 61: Thuộc địa phận thị trấn Cửa Tùng, huyện Vĩnh Linh (cũ), nay là xã Cửa Tùng, tỉnh Quảng Trị. Bao gồm các địa đạo:
  • Địa đạo Mũi Si: nằm bên trục đường ven biển từ Cửa Tùng đến Địa đạo Vịnh Mốc, thuộc khu phố Thạch Bàn, thị trấn Cửa Tùng. Địa đạo có diện tích khoanh vùng bảo vệ 26.204m2 (khu vực I là 9.820m2, khu vực II là 16.384m2). Hiện nay, khu vực này là nơi trồng cây phi lao chắn gió, trên mặt đường của địa đạo còn lại nhiều hố bom. Trải qua thời gian, sự tác động của thiên nhiên và của con người nên địa đạo này đã bị hư hại một phần.
  • Địa đạo 61: nằm bên trục đường vào xóm Bến, thuộc khu phố An Hòa 2, thị trấn Cửa Tùng. Địa đạo 61 có diện tích khoanh vùng bảo vệ 3.526 m2 (khu vực I là 1.675m2, khu vực II là 1.851 m2). Năm 1984, Ủy ban nhân dân xã Vĩnh Quang đã xây dựng khuôn viên đài bia tưởng niệm và được nâng cấp vào năm 2002, 2012. Đài bia và nấm mộ tập thể ở di tích địa đạo 61 là nơi tưởng niệm những nạn nhân đã chết trong vụ sập địa đạo do bom Mỹ ngày 20/6/1967.
  1. Địa đạo Hải quân: Nằm trên một ngọn đồi ở thôn Nam Cường, xã Trung Nam, huyện Vĩnh Linh (cũ), nay là xã Vĩnh Hoàng, tỉnh Quảng Trị. Diện tích khoanh vùng bảo vệ 6.586m2 (khu vực I có 5.049m2, khu vực II có 1.537 m2), tổng chiều dài 76,12m, cao từ 1,7 – 2m, rộng từ 1,6 – 2m. Cấu trúc đường hầm hình vòm cuốn, hai vách đường hầm tương đối thẳng, độ khum trần vòm ngắn và được tạo nhẵn, láng. Hai bên chân vách có hai rãnh thoát nước nhỏ. Hiện nay, di tích còn 3 đoạn đường hầm chính, nối với nhau tạo thành một hệ thống địa đạo vững chắc.

4. Di tích quốc gia Địa đạo Vịnh Mốc

Địa đạo Vịnh Mốc là một trong những điểm đến của hành trình khám phá vùng phi quân sự (DMZ) tại Quảng Trị. Bạn có thể kết hợp tham quan di tích cầu Hiền Lương chỉ cách Vịnh Mốc khoảng 13-17km.

Giá vé tham quan địa đạo: 50k/người. Quầy bán vé nằm bên trái cổng vào.

Thời gian mở cửa: 7h – 18h

Nhà đón tiếp và chiếu phim, gần cổng vào.

Nhà trưng bày nằm trong khuôn viên di tích – nơi bạn có thể thấy những hình ảnh và con số biết nói về một thời hoa lửa của miền đất kiên cường này.

-Việt An-

Vui lòng trích nguồn: "An Hằng's blog" khi đăng lại bài của blog này. Cảm ơn các bạn!
Tags

Để lại một bình luận

Email của bạn sẽ không được hiển thị công khai. Các trường bắt buộc được đánh dấu *