Dịu dàng hoa bàng vuông miền biển

Người ta thường nói về sức sống mãnh liệt và sự vững chãi của cây bàng vuông. Nhưng tui lại thấy một vẻ đẹp dịu dàng và quyến rũ của sắc hoa này, mà tui tin rằng không ai là không rung động trước nét thanh thuần đặc biệt đó.

Bàng vuông còn gọi là bàng bi, chiếc bàng, cây thuốc cá, thuốc độc biển. Tên khoa học là Barringtonia asiatica, thuộc họ Lộc vừng – Lecythidaceae. Có một điều khá thú vị là nhiều cây bàng đang sinh trưởng phổ biến ở Việt Nam chỉ chung cái tên “Bàng” chứ ít liên quan nhau về họ thực vật. Chẳng hạn, Bàng vuông thuộc họ Lộc vừng (Lecythidaceae); Bàng biển thuộc họ Rau răm (Polygonaceae); Bàng ta và bàng Đài Loan thuộc họ Bàng (Combretaceae); Bàng Singapore thuộc họ Dâu tằm (Moaraceae).

Còn về bàng vuông, đây là loại thân gỗ, có thể cao đến 15m, đường kính 30-80cm. Thân bàng vuông thường thẳng đứng, vươn cao. Nhưng một số cây có thể phân nhánh từ sớm, cành sà xuống và tỏa ra nhiều phía, tạo nên một vòm tán rộng đan chằng chịt vào nhau, vững chãi.

Cây bàng vuông trước chùa Hang ở đảo Lý Sơn (Quảng Ngãi).

Loại cây này không sợ khó khăn, nó sinh trưởng mạnh mẽ ở các vùng biển quanh năm quen với nắng gió và hơi muối mặn chát. Giống như cây bão táp, phong ba, nhiều người còn bảo bàng vuông là loại cây “tự sinh, tự diệt” nên nó đã trở thành loài cây biểu tượng của sức sống trường tồn nơi biển đảo quê hương. Bàng vuông gắn liền với hình ảnh người lính đảo Trường Sa; bàng vuông rợp bóng nhiều tuyến đường ở đảo Lý Sơn (Quảng Ngãi); bàng vuông phủ kín khuôn viên khu tưởng niệm chiến sĩ Gạc Ma (Cam Ranh, Khánh Hòa). Ở Quy Nhơn, bạn sẽ bắt gặp loài hoa này ở xã đảo Nhơn Châu hoặc trước quảng trường Chiến thắng ngay trung tâm thành phố…

Bàng vuông dọc con đường chính ở đảo Lý Sơn.

• Đọc thêm: Cây bão táp
• Cây phong ba
• Cây bàng biển

Đây là loại cây lá đơn, mọc cách. Chúng thường tập trung ở đầu cành với những phiến lá hình trứng ngược, dài cỡ 1.5 gang tay. Cuống lá khá ngắn nên nhìn xa cứ như lá mọc sát từ thân cây. Gân lá rất rõ trên bề mặt, gân bên thường có 10-13 đôi. Cũng như nhiều loại bàng khác, bàng vuông thường có mùa rụng lá khi đông về.

Bàng vuông trong khu tưởng niệm Chiến sĩ Gạc Ma.

• Đọc thêm: Khu tưởng niệm chiến sĩ Gạc Ma – Vòng tròn bất tử nơi thành phố biển Cam Ranh

Điểm đặc biệt là bàng vuông tuy cứng cáp, xù xì nhưng hoa lại đẹp một cách dịu dàng. Hoa bàng vuông khá to, thường mọc thành cụm ở đầu cành. Dưới cùng là 2 đài hoa xanh thắm, khum khum lại; phía trên e ấp 4 cánh hoa trắng muốt; bên trong xếp dày đặc các tua nhị hoa, cũng phải đến 250-300 nhị. Lúc bàng vuông còn là nụ hoặc chúm chím hé mở, các nhị hoa cuộn tròn nằm gọn gàng giữa các cánh hoa. Khi bàng vuông bung nở, đám nhị này túa ra, vươn xòe thành một khối tròn thơ mộng. Nhị nào cũng mảnh dẻ, dài khoảng 8-10cm. Phần gốc nhị màu trắng rồi chuyển sang hồng tươi từ phần giữa đến đầu nhị, trên là bao phấn bé xinh màu vàng.

Tiếc một điều rằng hoa bàng vuông nở về đêm nên sáng hôm sau chỉ còn lại sắc trắng hồng xác xơ vương bên gốc. Vì vậy nếu muốn ngắm hoa bàng vuông, bạn phải đợi khi màn đêm buông xuống, lúc đó hoa bàng vuông sẽ phô bày trọn vẹn vẻ đẹp quyến rũ của lớp cánh trắng ngần và dàn nhị hồng rực rỡ nổi bật trên nền đen. Nếu không thì chịu khó dậy thật sớm, bạn sẽ chụp được hoa bàng vuông e ấp trong nắng mai. Thảng hoặc trong gió là mùi thơm thoang thoảng nhẹ nhàng của hoa bàng vuông.

Mùa hoa và quả thường kéo dài từ tháng 2 – tháng 7. Hoa tàn sẽ dần kết thành quả nên trên cây vừa có quả vừa có hoa rất đẹp. Loài cây này được gọi tên là bàng vuông có lẽ vì dựa vào hình dáng của quả. Quả bàng vuông màu xanh, đường kính to khoảng 7-10cm, trơn láng. Bốn góc có gờ nổi lên nên nhìn từ trên xuống hao hao hình vuông. Người ta nói lâu lâu cũng có quả 5 góc. Hoa bàng vuông khi rụng chỉ còn lại cuống và một nhụy dính vào đài hoa; bộ phận này phát triển cùng với quả và trở thành phần đầu của quả. Do vậy nhìn nghiêng quả bàng vuông như một đèn lồng 4 cạnh.

Quả bàng vuông không ăn được, mỗi quả có 1 hạt và có thể ươm thành cây. Thậm chí, những quả bàng vuông nằm lăn lóc hoặc trôi theo dòng nước biển đến vùng đất mới, mất một thời gian dài vẫn có thể nảy mầm, bén rễ rồi kiêu hãnh vươn cao cùng sóng gió.

Lá bàng vuông khá to nên đôi khi người lính đảo Trường Sa còn lấy lá bàng để gói bánh chưng, bánh tét thay thế lá dong, lá chuối bị thiếu. Lá bàng luộc lên có màu nâu đỏ, tạo hương sắc mới cho bánh tết nơi đảo xa. Hạt bàng vuông có độc, được xay thành bột hoặc đập vụn để thuốc cá, làm cho cá bị tê liệt.

-Việt An-