Sébastien Le Prestre de Vauban (1633-1707) là hầu tước xứ Vauban (Pháp), sống dưới thời vua Louis XIV. Ông là một kiến trúc sư, kỹ sư quân sự tài năng, đã nâng tầm kiến trúc công sự phòng thủ và nghệ thuật vây hãm. Di sản quân sự có thể kể đến của ông bao gồm:
Kiến trúc pháo đài
Vauban không phát minh ra hệ thống pháo đài hình sao, nhưng ông đã cải tiến và tiêu chuẩn hóa chúng lên mức hoàn hảo và được gọi tên là “Kiến trúc Vauban”. Các thành lũy được thiết kế hình đa giác với các pháo đài nhô ra (bastion), giúp hỏa lực chéo triệt tiêu mọi điểm mù, để pháo binh có thể hỗ trợ nhau và bắn hạ quân địch từ nhiều hướng, đồng thời bảo vệ tường thành khỏi hỏa lực pháo binh trực diện của địch. Ông đã xây dựng hơn 30 tòa thành và cải tạo hơn 300 pháo đài dọc theo biên giới nước Pháp. Ngày 7/7/2008, 12/14 địa điểm của nhóm công trình trong hệ thống phòng thủ này được UNESCO ghi danh là di sản văn hóa vật thể thế giới.
Nghệ thuật bao vây
Vauban đã chỉ huy thành công gần 50 cuộc bao vây. Nhưng quan điểm của ông không phải là tấn công liều mạng. Thay vào đó, ông phát minh ra cách thức tiếp cận chiến hào song song (parallels) và chiến thuật bắn phá ricochet (đạn nảy) giúp quân đội áp sát vào thành đối phương một cách an toàn dưới sự yểm trợ của hỏa lực pháo binh, giảm thiểu tỷ lệ thương vong.
Dấu ấn Vauban tại Việt Nam
Ở nước ta, kiến trúc Vauban gắn liền với các công trình quân sự triều Nguyễn vào thế kỷ 19. Thời bấy giờ, các danh sĩ và kỹ sư thông qua tài liệu phương Tây đã tiếp thu kỹ thuật xây thành của Vauban, áp dụng vào việc xây dựng kinh thành Huế, thành Vinh, thành Quảng Trị, thành Quảng Bình, thành Gia Định, thành Sơn Tây và nhiều công trình khác. Mỗi công trình là một hệ thống phức hợp gồm nhiều công trình nhỏ có mối liên hệ mật thiết với nhau, thể hiện rõ vai trò là một công trình quân sự có tính phòng thủ toàn diện, từ tường thành, pháo đài, lỗ bắn, hào nước, đường bao… Tuy nhiên, nhiều công trình không áp dụng hoàn toàn mô hình Vauban, không sử dụng đa giác đều mà chỉ dựa trên nguyên lý kiến trúc Vauban, đồng thời kết hợp các đặc điểm văn hóa phương Đông như vọng lâu, gác canh… Trong các tòa thành hầu như đều có cột cờ. Một số công trình Vauban tại Việt Nam có thể kể đến như:
Thành Gia Định (thành Bát Quái, thành Phiên An): xây dựng năm 1790, đươc coi là công trình đặt nền móng cho kiến trúc Vauban ở nước ta, gần với mô hình phương Tây nhất. Dạng bát giác. Hiện nay không còn.
Kinh thành Huế: Xây dựng 1805–1832. Dạng hình vuông. Đây là công trình Vauban lớn nhất Việt Nam với chu vi 10.571m, mỗi cạnh dài khoảng 2.235m, dày 21,5m, cao 6,6m, diện tích 5,2 km2; gồm 24 pháo đài nhô ra và hệ thống hào lũy. Công trình có sự pha trộn giữa nguyên lý Vauban với yếu tố phong thủy và quy hoạch cung đình phương Đông. Hiện ở Tp. Huế.
Kinh thành Huế. Ảnh chụp từ Google earth.
- Đọc thêm: Lăng vua Tự Đức – một chiều Huế trong veo
- Lăng vua Minh Mạng – điểm đến hữu tình xứ cố đô
- Ấn tượng kiến trúc ở lăng vua Minh Mạng – khi nghệ thuật và triết học Nho giáo cùng kể một câu chuyện
Thành Hà Nội: Xây dựng 1803–1805. Dạng hình vuông. Hiện ở Tp. Hà Nội. Hiện nay chỉ còn cột cờ và một vài dấu vết nhỏ, không còn nguyên vẹn như ở Huế, Quảng trị…
Thành cổ Quảng Trị: Xây dựng 1809. Dạng hình vuông. Địa chỉ: Đông Hà, tỉnh Quảng Trị
Thành cổ Quảng Trị. Ảnh chụp từ Google earth.
- Đọc thêm: Vết đạn trên thành cổ Quảng Trị
Thành Đồng Hới (Định Bắc Trường Thành): Xây dựng 1812 dưới thời vua Gia Long, sau đó xây lại bằng gạch theo kiến trúc Vauban năm 1824 dưới thời vua Minh Mạng. Dạng hình vuông. Địa chỉ: Tp. Đồng Hới (Quảng Bình cũ), tỉnh Quảng Trị. Hiện nay hào thành còn rõ nét, vẫn còn một phần cổng thành, tường thành.
Thành Đồng Hới. Ảnh chụp từ Google earth.
Thành cổ Sơn Tây: Xây dựng 1822. Dạng hình vuông. Địa chỉ: Sơn Tây, Tp. Hà Nội.
Thành cổ Sơn Tây. Ảnh chụp từ Google earth.
Thành Vinh: Xây dựng 1804–1831. Dạng hình lục giác. Địa chỉ: Vinh, tỉnh Nghệ An.
Thành Vinh. Ảnh chụp từ Google earth.
Thành Bắc Ninh: Xây dựng 1805. Là thành Vauban hình lục giác đầu tiên ở Việt Nam. Hiện nay phần lớn khuôn viên thành cổ Bắc Ninh thuộc về khu vực quân sự nên du khách chỉ tham quan được bên ngoài. Địa chỉ: trung tâm Tp. Bắc Ninh (cũ), tỉnh Bắc Ninh.
Thành Bắc Ninh. Ảnh chụp từ Google earth.
Thành Nam Định: Xây dựng 1812. Dạng hình lục giác. Hiện chỉ còn cột cờ Nam Định ở phường Nam Định, tỉnh Ninh Bình, còn thành lũy đã bị phá dỡ từ thời Pháp.
Thành Hải Dương: Xây dựng 1804. Dạng hình lục giác. Hiện không còn dấu vết.
Thành Thọ Hạc (thành Thanh Hóa): Xây dựng 1804. Dạng hình lục giác. Địa chỉ: phường Hạc Thành, tỉnh Thanh Hóa. Dấu vết hào thành vẫn còn nhưng cũng bị thay đổi nhiều.
Thành Thanh Hóa. Ảnh chụp từ Google earth.
-Việt An-
| Vui lòng trích nguồn: "An Hằng's blog" khi đăng lại bài của blog này. Cảm ơn các bạn! |
